2 . حكومت‌هاى محلّى ، سبب تجزيهء خلافت عبّاسى شده بودند . در اين دوره ، نزديك به ده دولت محلّى در مناطق ايران ، شام و افريقا تشكيل شد كه گاه از سرداران منصوب خلافت عبّاسى بودند ؛ ولى ادّعاى استقلال داشتند و ولايت عبّاسيان را نمىپذيرفتند . برخى از آنان همانند سامانيان و طاهريان ، اگر چه خود را فرمان‌بردار حكومت مركزى قلمداد مىكردند ، ولى در امور ادارى ، سياسى و فرهنگى ، مستقل عمل مىنمودند . 3 . عملكرد شيعيان و يا افراد متمايل به امامان شيعه در اين دوره كاملًا متمايز از دوره‌هاىپيشين است . برخى از حكومت‌هاى مستقلّ پديد آمده در نقاط مختلف اسلامى ، از گروه شيعيان بودند . علويان در طبرستان ، فاطميان در افريقا و مصر ، و حمدانيان در موصل و حلب ، از اين جمله هستند . ظاهراً در اين دوره است كه شيعيان از لاك عزلت خارج شده ، به عنوان مدّعى حكومت ، عرض اندام مىكنند . اين وضعيت در دورهء آل بويه ( 324 - 447 ق ) به اوج خود مىرسد و آنان موفّق مىشوند با كنار نهادن وزيران ترك ، قدرت مركزى در خلافت عبّاسى را به چنگ آورند . 4 . ضعف حكومت مركزى و خلفاى عبّاسى ، از منظر ديگر هم مورد توجّه است . امامان شيعه ، شايستگى بالقوّه براى رهبرى و معارضه با حكومت را دارا بودند و انسان‌هايى ناشناخته و يا منزوى در جامعهء اسلامى شمرده نمىشدند ، چنان كه مأمون در مواجهه با هستهء مركزى خاندان عبّاسى ، از وجاهت مردمى امام رضا عليه السلام استفاده كرد و سيطرهء خود را بر قدرت و نظام سياسى عبّاسى تثبيت كرد . علّت اصلى سختگيرى و فشار بر اهل بيت عليهم السلام نيز همين وجاهت مردمى بود . بويژه در دوره‌اى كه قدرت سياسى حكومت ، از خليفه به وزيران غير عرب ، منتقل مىشد ، اين سختگيرىها شدّت مىگرفت چنان كه در دورهء برمكيان و نيز تركان ،